Waarom de Votivkirche bestaat

18 februari 1853

Op 18 februari 1853 viel een kleermaker van beroep, János Libényi, de jonge keizer Franz Joseph van achteren aan met een lang mes. Volgens de Engelse Wikipedia werd de slag afgeweerd door de stijve, geborduurde kraag van het uniform van de keizer, en hield hij er een diepe wond aan over maar overleefde hij. Graaf Maximilian O'Donnell sloeg de aanvaller met zijn sabel en hield hem vast tot de politie arriveerde, en een burger, Joseph Ettenreich, hielp de keizer en werd daarvoor later in de adelstand verheven. Een schilderij uit hetzelfde jaar toont het gevecht.

Een kerk als dankoffer

De broer van de keizer, aartshertog Ferdinand Maximiliaan, later keizer van Mexico, riep op tot giften voor een kerk als dank voor de redding van de keizer. De parochiegeschiedenis vermeldt dat ongeveer 300.000 burgers bijdroegen. Het idee was evenzeer een monument van loyaliteit als van geloof: een votiefkerk, dat is wat Votivkirche betekent, betaald door de volkeren van het rijk. Die oorsprong verklaart de ambitie van het gebouw: een kerk die moest worden gezien als een geschenk van het hele rijk. English Wikipedia omschrijft haar als een monument van vaderlandsliefde en van de toewijding van het volk aan het keizerhuis.

Vijfenzeventig ontwerpen

In april 1854 werd een prijsvraag uitgeschreven en de jury ontving 75 inzendingen uit de Oostenrijkse landen, de Duitse staten, Engeland en Frankrijk. Zij koos het ontwerp van Heinrich von Ferstel, die destijds 26 jaar oud was. Hij stelde een neogotische kerk voor naar het model van de Franse kathedralen. Ferstel ontwierp later het hoofdgebouw van de Universiteit van Wenen, gebouwd in 1871–84 volgens Wikipedia, dat vandaag nabij de kerk staat. Zijn carrière hoort bij dezelfde bouwwoede aan de Ringstrasse. Ferstel werd geboren in Wenen op 7 juli 1828 en overleed op 14 juli 1883, slechts vier jaar nadat de kerk werd ingewijd.

Gebouwd tussen 1856 en 1879

De bouw begon in 1856 en duurde 23 jaar. German Wikipedia vermeldt dat de eerste steen werd gelegd door Franz Joseph en kardinaal Rauscher, en dat de steen afkomstig was uit het Josafatdal in Jeruzalem. De torens bereikten hun volledige hoogte van 99 meter op 18 augustus 1868, en de kerk werd ingewijd op 24 april 1879, de zilveren bruiloft van Franz Joseph en keizerin Elisabeth. Het jaar daarop werd zij een parochiekerk. Volgens English Wikipedia is zij 85 meter lang en 55 meter breed, met een schip van 30 meter breed. Een fotochroomdruk van omstreeks 1900 toont haar op een open plein met haar twee torens.

Oorlogsschade en een lange restauratie

English Wikipedia vermeldt dat de kerk zwaar beschadigd raakte in de Tweede Wereldoorlog. Het Duitse artikel voegt toe dat zij oorspronkelijk 78 glas-in-loodramen had, dat vele werden vernietigd en dat de restauratie van 1960–1973 grotendeels nieuwe ontwerpen opleverde. Ook de bleke steen lijdt onder weer en luchtvervuiling, waardoor het gebouw bijna voortdurend onderhoud nodig heeft. Het Keizerraam, een geschenk van de stad Wenen, toonde oorspronkelijk de redding van de keizer; dat raam werd in de oorlog vernietigd en de vervanging van 1964 is religieuzer van toon. German Wikipedia meldt een restauratie van ongeveer 25 jaar die eindigde met een hoogmis op 26 november 2023, dus het steenwerk dat u ziet, is recent gerestaureerd.

Een graftombe en een altaar

Binnen behoort de Salm-graftombe toe aan graaf Nicolaas van Salm, die op 70-jarige leeftijd de verdediging van Wenen organiseerde tijdens het Ottomaanse beleg van 1529. Een vallende rots verwondde hem en hij overleed op 4 mei 1530. Het grafbeeld is van Loy Hering en wordt volgens German Wikipedia in bruikleen getoond in de Rozenkranskapel. Het Antwerpse retabel uit het late 15e eeuw is een Vlaams houtsnijwerk dat in het museum van de kerk wordt bewaard. Vandaag herbergt het schip ook de show Light of Creation, die dezelfde architectuur als scherm gebruikt.

Lees verder: Light of Creation: boeken