Dlaczego powstał Votivkirche

18 lutego 1853

18 lutego 1853 roku krawiec z zawodu, János Libényi, zaatakował młodego cesarza Franciszka Józefa od tyłu długim nożem. Według angielskiej Wikipedii cios odbił się od sztywnego, haftowanego kołnierza cesarskiego munduru, pozostawiając głęboką ranę, lecz cesarz przeżył. Hrabia Maximilian O'Donnell uderzył napastnika szablą i przytrzymał go do przybycia policji, a cywil Joseph Ettenreich pomógł cesarzowi i został za to później nobilitowany. Obraz namalowany w tym samym roku ukazuje tę walkę.

Kościół jako wotum dziękczynne

Brat cesarza, arcyksiążę Ferdynand Maksymilian, późniejszy cesarz Meksyku, wezwał do składania datków na kościół, który miałby być podziękowaniem za ocalenie cesarza. Jak podaje historia samej parafii, około 300 000 obywateli wniosło swój wkład. Idea ta była pomnikiem lojalności równie mocno jak wiary: kościół wotywny — bo to właśnie oznacza nazwa Votivkirche — sfinansowany przez ludy cesarstwa. To pochodzenie tłumaczy ambicję budowli: kościoła, który miał być postrzegany jako dar całego cesarstwa. Angielska Wikipedia opisuje go jako pomnik patriotyzmu i oddania ludu Domowi Cesarskiemu.

Siedemdziesiąt pięć projektów

Konkurs ogłoszono w kwietniu 1854 roku, a jury otrzymało 75 prac z ziem austriackich, państw niemieckich, Anglii i Francji. Wybrało projekt Heinricha von Ferstla, który miał wówczas 26 lat. Zaproponował on kościół neogotycki wzorowany na katedrach francuskich. Ferstel zaprojektował następnie główny budynek Uniwersytetu Wiedeńskiego, wzniesiony w latach 1871–84 według Wikipedii, który stoi dziś w pobliżu kościoła. Jego kariera wpisuje się w ten sam rozkwit budowlany na Ringstrasse. Ferstel urodził się w Wiedniu 7 lipca 1828 roku, a zmarł 14 lipca 1883 roku, zaledwie cztery lata po konsekracji kościoła.

Zbudowany w latach 1856–1879

Budowę rozpoczęto w 1856 roku i trwała ona 23 lata. Niemiecka Wikipedia podaje, że kamień węgielny położyli Franz Joseph i kardynał Rauscher, a kamień pochodził z doliny Josafat w Jerozolimie. Wieże osiągnęły pełną wysokość 99 metrów 18 sierpnia 1868 roku, a kościół został konsekrowany 24 kwietnia 1879 roku, w srebrną rocznicę ślubu Franza Josepha i cesarzowej Elżbiety. Rok później stał się kościołem parafialnym. Według angielskiej Wikipedii ma 85 metrów długości i 55 metrów szerokości, a nawa liczy 30 metrów szerokości. Fotochrom z około 1900 roku ukazuje go na otwartym placu z bliźniaczymi wieżami.

Zniszczenia wojenne i długa renowacja

Angielska Wikipedia podaje, że kościół został poważnie uszkodzony podczas drugiej wojny światowej. Artykuł niemiecki dodaje, że pierwotnie miał 78 witraży, że wiele z nich uległo zniszczeniu, a renowacja w latach 1960–1973 przyniosła w większości nowe projekty. Jasny kamień cierpi również z powodu warunków atmosferycznych i zanieczyszczenia powietrza, dlatego budowla wymagała prac niemal nieustannie. Okno Cesarskie, dar Miasta Wiednia, pierwotnie przedstawiało ocalenie cesarza; witraż ten został zniszczony podczas wojny, a jego zamiennik z 1964 roku ma bardziej religijny charakter. Niemiecka Wikipedia donosi o około 25-letniej renowacji, która zakończyła się uroczystą mszą 26 listopada 2023 roku, więc kamieniarstwo, które widzisz, zostało niedawno odrestaurowane.

Grobowiec i ołtarz

Wewnątrz znajduje się grobowiec Salma, należący do hrabiego Mikołaja Salma, który w wieku 70 lat zorganizował obronę Wiednia podczas osmańskiego oblężenia w 1529 roku. Spadająca skała go zraniła, a zmarł 4 maja 1530 roku. Rzeźba nagrobna jest dziełem Loya Heringa i, według niemieckiej Wikipedii, jest prezentowana w kaplicy Różańcowej jako depozyt. Późnośredniowieczny ołtarz antwerpski to flamandzka rzeźba w drewnie przechowywana w muzeum kościoła. Dziś nawa gości również pokaz Light of Creation, który wykorzystuje tę samą architekturę jako ekran.

Czytaj dalej: Light of Creation: rezerwacja